Leseni ya Biashara ya Duka la Rejareja nchini Tanzania
Kupata leseni ya biashara kwa duka la rejareja (retail shop) ni hatua muhimu ili kufanya biashara yako kisheria, kuepuka faini au kufungwa, na kuweza kupata mikopo au huduma za benki. Tanzania ina mfumo wa leseni za kundi B (hutolewa na Halmashauri za Mitaa/Wilaya/Manispaa/Majiji) kwa biashara ndogo na za kawaida kama duka la rejareja, wakati kundi A (kwa biashara kubwa/kimataifa) hutolewa na Wizara ya Viwanda na Biashara kupitia BRELA.
Muhimu : Kwa mujibu wa Business Licensing (Prohibition of Business Activities for Non-Citizens) Order, 2025 (GN No. 487A ya Julai 2025), biashara ya rejareja na jumla (retail & wholesale) imezuiliwa kwa watu wasio raia wa Tanzania (isipokuwa supermarket kubwa, maduka maalum au vituo vya wazalishaji wa ndani). Hii inamaanisha duka la rejareja la kawaida linahitaji kuwa kwa raia wa Tanzania au kampuni iliyosajiliwa kwa mujibu wa sheria.
Hatua za Kupata Leseni ya Duka la Rejareja (Kundi B – Halmashauri)
- Pata TIN (Taxpayer Identification Number)
- Tembelea ofisi ya TRA (Mamlaka ya Mapato Tanzania) au tumia huduma mtandaoni (e-filing).
- Inahitajika kwa wote wanaofanya biashara.
- Gharama: Bila malipo au ndogo sana. Muda: Siku 1–3.
- Nyaraka: Kitambulisho (NIDA), picha, na maelezo ya biashara.
- Sajili Jina la Biashara (Ikiwa Inahitajika)
- Kwa biashara binafsi: Si lazima sana, lakini inashauriwa (kupitia BRELA au moja kwa moja).
- Kwa kampuni: Sajili kwa BRELA (www.brela.go.tz) ili upate cheti cha usajili.
- Jaza Fomu ya Maombi ya Leseni
- Tembelea ofisi ya Halmashauri yako (Wilaya/Manispaa, k.m. Kinondoni, Temeke, Ilala huko Dar es Salaam).
- Fomu kuu: TFN 211 au fomu ya maombi ya leseni ya biashara.
- Baadhi ya Halmashauri zina huduma mtandaoni kupitia TAUSI (Tanzania Local Government Revenue System) – angalia tovuti ya halmashauri yako au tembelea moja kwa moja.
- Ambatanisha Nyaraka Zinazohitajika
- Nakala ya TIN kutoka TRA.
- Mkataba wa Pango au barua ya makazi/uthibitisho wa eneo (kutoka Mwenyekiti wa Mtaa au mmiliki wa jengo).
- Picha 2 za pasipoti (au za hivi karibuni).
- Cheti cha usajili wa biashara (BRELA) ikiwa ni kampuni.
- Barua ya utambulisho kutoka Serikali ya Mtaa (kuthibitisha eneo).
- Ikiwa una vyakula/vipodozi/dawa: Cheti cha TFDA (Tanzania Food and Drugs Authority).
- Cheti cha Tax Clearance (hakuna deni la kodi) ikiwa unahuisha.
- Ukaguzi wa Eneo (Inspection)
- Afisa wa Halmashauri atafanya ukaguzi wa duka ili kuthibitisha inafaa (usafi, mahali salama, n.k.).
- Hakikisha duka lina usafi na inafuata kanuni za afya/usalama.
- Lipa Ada ya Leseni
- Lipa kupitia benki au mfumo wa malipo wa Halmashauri (si fedha taslimu kwa mtunza fedha).
- Ada inategemea eneo, ukubwa wa duka na aina:Aina ya BiasharaAda ya Kawaida (TZS kwa Mwaka, 2025/2026)MaelezoDuka la Rejareja Ndogo (kibanda/duka dogo)50,000 – 150,000Biashara ya kawaida ya bidhaa za nyumbani/chakulaDuka la Rejareja la Wastani100,000 – 300,000Nafasi kubwa kidogo, bidhaa nyingiDuka la Dawa au Bidhaa Maalum100,000 – 500,000+Inahitaji vibali vya ziada (TFDA)Biashara Kubwa/Jumla300,000+Supermarket ndogo au zaidi
- Ada huongezeka kidogo kila mwaka kwa marekebisho; angalia halmashauri yako kwa viwango halisi 2026.
- Pokea Leseni
- Muda: Siku 1–14 (baadhi ya maeneo inaweza kuwa haraka zaidi kupitia TAUSI).
- Leseni inatumika kwa miezi 12 (mwaka 1).
- Huweza kuhuishwa kwa kulipa ada tena na kuonyesha rekodi safi.
Athari za Kutokuwa na Leseni
- Faini: TZS 200,000 – 1,000,000 au zaidi (kulingana na sheria na eneo).
- Kufungwa kwa duka: Mara moja na maafisa wa halmashauri.
- Kukosa mikopo/benki: Benki nyingi hazitoi mikopo bila leseni halali.
- Matatizo mengine: Haiwezekani kushiriki katika zabuni au mikataba rasmi.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara-FAQ
1. Leseni ya duka la rejareja inahitajika kwa nini?
Inahitajika ili kufanya biashara kisheria, kuepuka faini (TZS 200,000–1,000,000+), kufungwa kwa duka, au matatizo ya benki/mikopo. Pia inaonyesha uhalali kwa wateja na inaruhusu upatikanaji wa mikopo au zabuni.
2. Je, ni aina gani ya leseni kwa duka la rejareja la kawaida?
- Kundi B (Class B): Hutolewa na Halmashauri za Mitaa (Wilaya, Manispaa, Majiji k.m. Kinondoni, Temeke, Ilala huko Dar es Salaam).
- Hii ni kwa biashara ndogo/za kawaida zinazofanyika eneo moja au machache.
- (Kundi A ni kwa biashara kubwa/kimataifa, hutolewa na BRELA/Wizara.)
3. Nani anaweza kupata leseni hii (2026)?
- Raia wa Tanzania pekee (au kampuni iliyosajiliwa kwa mujibu wa sheria na wamiliki wengi wa Tanzania).
- Kwa mujibu wa Business Licensing (Prohibition of Business Activities for Non-Citizens) Order, 2025 (GN 487A, Julai 2025): Biashara ya rejareja (retail trade) imezuiliwa kwa wasio raia (isipokuwa supermarket kubwa au maduka maalum). Hii inahusu duka la kawaida la bidhaa za nyumbani/chakula.
4. Hatua za kupata leseni (kupitia TAUSI au moja kwa moja)?
- Pata TIN kutoka TRA (bure au gharama ndogo, siku 1–3). Tumia NIDA yako.
- Sajili jina la biashara ikiwa inahitajika (kupitia BRELA mtandaoni kwa biashara binafsi au kampuni).
- Jisajili kwenye TAUSI Portal (tausi.tamisemi.go.tz): Tumia NIN (NIDA) kuunda akaunti. Update TIN yako.
- Omba leseni kwenye portal: Chagua “Apply for Business”, jaza maelezo (aina ya biashara: rejareja/duka), ambatanisha nyaraka.
- Au tembelea ofisi ya Halmashauri moja kwa moja na jaza fomu TFN 211.
- Ukaguzi wa eneo (inspection) na afisa wa Halmashauri (usafi, mahali salama).
- Lipa ada kupitia benki au mfumo wa TAUSI (si taslimu kwa mtunza fedha).
- Pokea leseni (digital au print) ndani ya siku 1–14.
5. Nyaraka zinazohitajika (2026)?
- Nakala ya TIN (kutoka TRA).
- NIDA au kitambulisho cha taifa.
- Mkataba wa pango au barua ya makazi/uthibitisho wa eneo (kutoka Mwenyekiti wa Mtaa).
- Picha 2 za pasipoti (au za hivi karibuni).
- Cheti cha usajili wa biashara (BRELA) ikiwa ni kampuni au jina rasmi.
- Barua ya utambulisho kutoka Serikali ya Mtaa (mara nyingi).
- Ikiwa una vyakula/vipodozi: Cheti cha TFDA.
- Tax Clearance Certificate (hakuna deni la kodi) ikiwa unahuisha.
6. Ada ya leseni kwa duka la rejareja ni kiasi gani (2025/2026)?
Inategemea eneo (miji kama Dar inaweza kuwa juu), ukubwa wa duka, na Halmashauri:
| Aina ya Duka | Ada ya Kawaida (TZS kwa Mwaka) | Maelezo |
|---|---|---|
| Duka dogo/kibanda (rejareja ndogo) | 50,000 – 150,000 | Mtaa au vijijini |
| Duka la wastani (mijini) | 100,000 – 200,000+ | Dar es Salaam au miji mikubwa |
| Duka kubwa au supermarket ndogo | 200,000 – 500,000+ | Nafasi kubwa, bidhaa nyingi |
Ada huongezeka kidogo kila mwaka; angalia TAUSI au Halmashauri yako kwa viwango halisi (mfano: Ilala au Kinondoni inaweza kuwa tofauti).
7. Je, leseni inatumika kwa muda gani na jinsi ya kuhuisha?
- Inatumika kwa miezi 12 (mwaka 1, kawaida Jan–Dec au tarehe ya kutolewa).
- Kuhuisha: Omba tena kupitia TAUSI au Halmashauri kabla ya kuisha (siku 21 baada ya kuisha inaweza kuwa na adhabu ndogo). Lipa ada tena na kuonyesha rekodi safi.
8. Je, ninaweza kuomba mtandaoni pekee?
Ndiyo! Tumia TAUSI Portal (tausi.tamisemi.go.tz): Jisajili kwa NIN, update TIN, omba leseni, lipa mtandaoni au benki. Inafaa sana Dar es Salaam na maeneo mengine. Video za maelezo zinapatikana YouTube (tafuta “Jinsi ya kufanya maombi ya leseni TAUSI”).
9. Makosa ya kuepuka wakati wa maombi?
- Kutokuwa na TIN au mkataba wa pango.
- Kulipa fedha taslimu kwa mtunza fedha (sasa ni kupitia benki/TAUSI).
- Kutokuwa na ukaguzi wa eneo (duka lazima liwe safi na salama).
- Kuomba bila kuzingatia sheria ya 2025 (wasio raia hawaruhusiwi rejareja ndogo).
10. Je, ninaweza kupata msaada wapi Dar es Salaam?
- Ofisi za Manispaa: Ilala, Kinondoni, Temeke, Ubungo, Kigamboni.
- TRA kwa TIN (matawi yote).
- BRELA kwa usajili wa jina (www.brela.go.tz).
- TAUSI Portal kwa maombi mtandaoni.
Vidokezo vya Ziada
Angalia marekebisho ya 2025/2026 kwenye tovuti rasmi: www.brela.go.tz, www.tra.go.tz, au tovuti ya halmashauri yako.
Tumia huduma za TAUSI (https://tausi.tamisemi.go.tz au app) kwa maombi mtandaoni – inaweza kuokoa muda.
Kwa Dar es Salaam: Tembelea ofisi za Manispaa (Ilala, Kinondoni, Temeke, Ubungo, Kigamboni) au wilaya.
Ikiwa una bidhaa maalum (chakula, dawa, vipodozi): Pata cheti cha TFDA kabla.
Mapendekezo ya Mhariri:
1.Ufugaji wa Sungura: Mwongozo Kamili wa Kuanzisha na Kupata Faida Kubwa
2.Jinsi ya Kupata Leseni ya Biashara Tanzania 2026 – Ada, Masharti na Taratibu
3.Biashara Bora ya Duka: Mwongozo Kamili wa Kuanzisha Duka lenye Faida
